Zdarzy\u0142o mi si\u0119 uczestniczy\u0107 ostatnio w dyskusji o kierunkach rozwoju zawodowego analityka. Dyskusja, jak to dyskusja na forum internetowym, nie doprowadzi\u0142a do \u017cadnych sensownych wniosk\u00f3w, tylko swobodnie odp\u0142yn\u0119\u0142a. Jednym z kierunk\u00f3w, kt\u00f3rym pod\u0105\u017cyli dyskutanci, by\u0142y rozwa\u017cania o wy\u017cszo\u015bci BPMNa nad UML (a w\u0142a\u015bciwie nad czymkolwiek innym). BPMN jest ostatnio w modzie, wi\u0119c szybko ujawni\u0142a si\u0119 grupa wiernych fan\u00f3w i kibic\u00f3w, rzucaj\u0105ca ca\u0142\u0105 litani\u0105 zalet tego j\u0119zyka. Dziwnym trafiem prawie wszystkie brzmia\u0142y bardzo podobnie do marketingowych hase\u0142, reklamuj\u0105cych BPMNa w r\u00f3\u017cnego rodzaju whitepaperach. W szczeg\u00f3lno\u015bci spodoba\u0142a mi si\u0119 takie has\u0142o:<\/p>\n
BPMN jest \u0142atwy, prosty i intuicyjny. Ka\u017cdy go rozumie.<\/p><\/blockquote>\n
Czyli bierzemy pierwszego lepszego cz\u0142owieka z ulicy (dobra, niech b\u0119dzie – dowolnego klienta dla kt\u00f3rego robimy system informatyczny), rzucamy mu dowolny diagram BPMNa z procesami, a on na to: „Aha – tak o to chodzi, ten proces idealnie obrazuje wszystkie niuanse naszego sposobu pracy”. BPMN odwali\u0142 za nas ca\u0142\u0105 robot\u0119 – narysowali\u015bmy diagramik i wszystko ju\u017c dla ka\u017cdego jest jasne i oczywiste: doskona\u0142e zrozumienie wymaga\u0144 i oczekiwa\u0144 klienta, doskona\u0142e i pe\u0142ne zrozumienie produktu kt\u00f3ry wykonawca dostarczy. Analityczna nirvana.<\/p>\n
<\/p>\n
Na pierwszy rzut oka, wszystko si\u0119 niby zgadza – diagramy BPMN sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z banalnych prostok\u0105t\u00f3w, romb\u00f3w, k\u00f3\u0142ek i strza\u0142ek. Strza\u0142ka wychodzi st\u0105d a wchodzi tam,\u00a0 prostok\u0105ty maj\u0105 s\u0142owne opisy. To w zasadzie ca\u0142o\u015b\u0107 BPMNa –\u00a0 wygl\u0105da na to, \u017ce jest faktycznie pi\u0119knie, prosto i zrozumiale. Tyle \u017ce, gdy przyjrzymy si\u0119 bardziej dok\u0142adnie i spr\u00f3bujemy na powa\u017cnie u\u017cywa\u0107 tej notacji to zauwa\u017cymy niuanse, kt\u00f3re decyduj\u0105 o sile BPMNa- strza\u0142ki reprezentuj\u0105 dwa (w zasadzie trzy) rodzaje przep\u0142yw\u00f3w,\u00a0 k\u00f3\u0142ka reprezentuj\u0105 kilkana\u015bcie mo\u017cliwych rodzaj\u00f3w zdarze\u0144, prostok\u0105t\u00f3w te\u017c jest kilka typ\u00f3w, podobnie. \u0141\u0105cznie – ponad sto symboli. I tu tkwi problem z powy\u017cszym twierdzeniem – zrozumienie znaczenia poszczeg\u00f3lnych symboli, ale przede wszystkim zrozumienie co oznaczaj\u0105 u\u017cyte razem.<\/p>\n
BPMN. jak ka\u017cdy inny j\u0119zyk, jest zbudowany z dw\u00f3ch element\u00f3w – gramatyki i semantyki. Gramatyka okre\u015bla, og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, spos\u00f3b powi\u0105zania sk\u0142adnik\u00f3w j\u0119zyka ze sob\u0105, czyli to jak mog\u0105 zosta\u0107 u\u017cyte w konstrukcjach j\u0119zykowych. W przypadku BPMNa gramatyka jest w miar\u0119 prosta – sprowadza si\u0119 do zdefiniowania rodzaj\u00f3w symboli graficznych oraz okre\u015blenia mo\u017cliwych powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy nimi – czyli jakie symbole s\u0105 dost\u0119pne, w jaki spos\u00f3b mo\u017cna je \u0142\u0105czy\u0107 ze sob\u0105 oraz w jakim kontek\u015bcie mog\u0105 zosta\u0107 u\u017cyte. Ta cz\u0119\u015b\u0107 jest faktycznie prosta i intuicyjna, cho\u0107 ju\u017c na tym poziomie pojawia si\u0119 kilka niuans\u00f3w, na przyk\u0142ad u\u017cycie Sequence Flow w kontek\u015bcie Line oraz Pool. Jednak, w zasadzie ka\u017cdy kto mia\u0142 ju\u017c wcze\u015bniej styczno\u015b\u0107 z jak\u0105kolwiek notacj\u0105 opisu sekwencji czynno\u015bci\/algorytm\u00f3w, b\u0119dzie w stanie odczyta\u0107 konstrukcje w BPMN. Inn\u0105 spraw\u0105 jest jednak zrozumienie takiej konstrukcji. Tu wkracza semantyka. Semantyka definiuje znaczenie poszczeg\u00f3lnych symboli, okre\u015bla jak b\u0119d\u0105 interpretowane lub jakim poj\u0119ciom, obiektom rzeczywistym odpowiadaj\u0105. W skr\u00f3cie m\u00f3wi\u0105c – pozwala na zinterpretowanie konstrukcji gramatycznej (diagramu w tym wypadku). I tu le\u017cy podstawowy problem dotycz\u0105cy stwierdzenia z pocz\u0105tku tekstu. W mojej opinii reklamowy tekst o „intuicyjno\u015bci” BPMNa rozbija si\u0119 o z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 semantyki tego j\u0119zyka. Nikt, kto nie zna szczeg\u00f3\u0142\u00f3w interpretacji poszczeg\u00f3lnych symboli nie zrozumie szczeg\u00f3\u0142\u00f3w proces\u00f3w. Nie b\u0119dzie w stanie dostrzec r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy rombem z X a rombem z + w \u015brodku, a r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nimi jest znacz\u0105ca.<\/p>\n
Wszystkie sk\u0142adniki diagram\u00f3w BPMN a tak\u017ce ich wzajemne powi\u0105zania maj\u0105 swoje znaczenie i tylko odpowiednie ich zastosowanie ma sens. Nie da rady ich wrzuci\u0107 ot tak sobie dowolnie1<\/a><\/sup>. Mo\u017cna oczywi\u015bcie poluzowa\u0107 regu\u0142y stosowania BPMNa, nie przywi\u0105zywa\u0107 wagi do specyfiki jego symboli, albo po prostu przesta\u0107 u\u017cywa\u0107 innych rodzaj\u00f3w symboli poza kilkoma podstawowymi (zdaje si\u0119 siedmioma) i najprostszych konstrukcji. Jednak – po co w\u0142a\u015bciwie wtedy u\u017cywa\u0107 takiego j\u0119zyka? Wszystkie zalety zostaj\u0105 wtedy w\u0142a\u015bciwie zignorowane. Wtedy faktycznie twierdzenie o „intuicyjno\u015bci” BPMNa b\u0119dzie prawdziwe, tyle \u017ce sprawdzi si\u0119 tylko w trwialnych zastosowaniach.<\/p>\n
Na koniec – sk\u0105d taki w\u0142a\u015bnie tytu\u0142? Pythoni mieli bardzo dobry przyk\u0142ad: Rozm\u00f3wki w\u0119gierskie<\/a>.<\/p>\n